Babadan gelen örüntüler: Güven, sınır ve dünyaya çıkış

Yeni bir işe başvururken içinde bir ses “Sen kim oluyorsun ki?” diyor mu? Ya da birine hayır demen gereken bir anda boğazında bir düğüm mü oluşuyor? Bazen de tam tersi: Kimseye güvenemiyor, her şeyi kendin yapmak zorunda hissediyor olabilirsin.

Kök Aile modelinde baba figürü, çoğu zaman çocuğun dış dünyayla kurduğu ilişkinin köprüsü olarak ele alınır. Evin dışına adım atmak, risk almak, kural ve sınırla tanışmak, “ben de buradayım” diyebilmek… Bu yazıda, babadan gelen örüntülerin bugünkü hayatında nasıl yaşadığına birlikte bakalım.

Burada “baba” derken yalnızca biyolojik babayı değil, çocukluğunda bu rolü üstlenen ya da üstlenmesi beklenen herkesi düşünebilirsin: bir dede, bir amca, bir üvey baba ya da evdeki otorite figürü. Önemli olan, o figürle kurduğun ilişkinin içinde bıraktığı izdir. Okurken kendi deneyimine yakın gelen yerlerde durmanı ve orada biraz kalmanı öneririm.

Baba figürü ve dünyaya çıkış

Çocuk büyüdükçe annenin kucağından dünyaya doğru adım atar. Bu adımlarda babanın (ya da bu rolü üstlenen kişinin) varlığı önemli bir destek olabilir. “Yapabilirsin”, “Düşersen kalkarsın”, “Arkandayım” mesajları, çocuğun içinde sağlam bir zemin oluşturur.

Bu mesajlar eksik kaldığında ya da yerine eleştiri, sertlik veya ilgisizlik geldiğinde, çocuk dünyaya çıkarken daha temkinli, daha kaygılı ya da tam tersine aşırı mücadeleci olmayı öğrenebilir. Yetişkinlikte bu, kariyer seçimlerinde, para ile ilişkide ve otorite figürlerine karşı tutumda kendini gösterebilir.

Güven: Zemin sağlam mı?

Güven iki yönlüdür: Kendine güvenmek ve başkalarına güvenebilmek. Babayla ilişkide yaşananlar bu iki alanı da etkileyebilir.

Örneğin şöyle düşünelim: Verdiği sözleri sık sık tutmayan bir babayla büyüyen bir çocuk, insanlara güvenmenin riskli olduğunu öğrenebilir. Yetişkinlikte bu kişi, yardım istemek yerine her şeyi tek başına omuzlamayı tercih edebilir. Dışarıdan çok güçlü görünür; içeride ise yorgun ve yalnızdır.

Başka bir örnekte, sürekli eleştiren bir baba figürü, çocuğun kendi kararlarına güvenmekte zorlanmasına yol açabilir. Bu kişi her adımda başkalarının onayını arayabilir ya da hata yapma korkusuyla hiç adım atmayabilir.

Sınır: Hayır diyebilmek

Sınır koymak, hem kendi alanını korumak hem de başkalarının alanına saygı göstermek demektir. Çocuk sınırı ilk olarak evde öğrenir: Kuralların nasıl konduğunu, ihlal edildiğinde ne olduğunu, kendi “hayır”ının ciddiye alınıp alınmadığını.

Babadan gelen sınır örüntüleri genellikle şu biçimlerde karşımıza çıkar:

• Sınır koyamamak: Başkalarını kırma korkusuyla sürekli “evet” demek.
• Katı sınırlar: Kimseyi yaklaştırmamak, duvarlar örmek.
• Otoriteyle çatışma: Yöneticilerle, kurallarla sürekli bir mücadele hâli.
• Otoriteye boyun eğme: Güçlü görünen birinin karşısında küçülmek, sesini kaybetmek.
• Kendi kurallarını koyamamak: Kendi hayatında yön belirlemekte zorlanmak.

Baba yoksa ya da uzaksa

Bazı çocuklar babasız büyür; bazıları ise babası evde olduğu hâlde onun duygusal olarak uzak olduğu bir ortamda büyür. Her iki durumda da çocuğun içinde bir boşluk oluşabilir. Bu boşluk bazen başka figürlerle doldurulmaya çalışılır: bir öğretmen, bir patron, bir partner.

Bu durum, ilişkilerde fark edilmeden bir “baba arayışı”na dönüşebilir. Ya da kişi, eksik kalan bu rolü kendisi üstlenmeye çalışır ve erken yaşta büyümek zorunda kalır. Bunu fark etmek, ilişkilerdeki bazı beklentilerin nereden geldiğini anlamaya yardımcı olabilir.

Örüntüyü fark etmek ve kendi yerini almak

Kök Aile çalışmasında babadan gelen örüntülere bakarken, önce bugünkü hayatında güven ve sınır konusunda nerede zorlandığını ele alırız. Ardından bu zorlanmanın çocukluktaki karşılığını birlikte ararız. Hangi sahne, hangi cümle, hangi bakış içinde hâlâ yaşıyor?

Bu süreç babanı yargılamakla ilgili değildir. O da kendi babasından, kendi koşullarından bir şeyler taşıdı. Amaç, onun yükünü onda bırakmak ve senin kendi yerini, kendi sesinle almana alan açmaktır. Dünyaya çıkmak, ancak arkandaki zemini fark ettiğinde daha rahat bir adıma dönüşür.

Pratikte bu, küçük ama cesur adımlarla başlar. Örneğin bir toplantıda fikrini ilk kez açıkça söylemek, sana uymayan bir teklife nazikçe “hayır” demek ya da yıllardır ertelediğin bir başvuruyu yapmak. Bu adımlar sırasında eski ses yeniden yükselebilir; “Sen kim oluyorsun?” diyebilir. Önemli olan sesi tamamen susturmak değil, onu fark edip yine de kendi adımını atabilmektir.

Kendi kendine babalık yapmak da bu sürecin bir parçasıdır. İçindeki çocuğa “Yapabilirsin, düşersen buradayım” diyebilen bir yetişkin yanı geliştirmek, dışarıdan beklenen onayın yükünü hafifletir. Zamanla, otorite figürlerinin karşısında küçülmek ya da onlarla sürekli çatışmak yerine, kendi yerinde durarak konuşabildiğini fark edebilirsin.

Babanla bugünkü ilişkin ne olursa olsun, yakın ya da uzak, hayatta ya da değil, bu iç çalışma mümkündür. Değişim, önce senin içindeki baba imgesiyle kurduğun ilişkide başlar.

Kendine sor

• Bir risk alman gerektiğinde içinde hangi ses konuşuyor?
• Çocukken bir hata yaptığında baban nasıl tepki verirdi?
• Kime “hayır” demekte en çok zorlanıyorsun?
• Otorite figürlerinin karşısında kendini nasıl hissediyorsun?
• Babandan almak isteyip de alamadığın bir cümle var mı?

Güven ve sınır konusundaki örüntülerini birlikte incelemek istersen, bir ön görüşmeyle başlayabiliriz. Yüz yüze ya da online; Türkçe, Rusça, İngilizce veya Almanca buluşmak mümkün. WhatsApp üzerinden bana yazabilirsin.

Bu yazı kişisel gelişim ve kişisel farkındalık amaçlıdır; herhangi bir sağlık hizmetinin yerini tutmaz.