Karar verememek: Zihinsel gürültüyü azaltmanın yolları

İki seçenek arasında haftalardır gidip geliyorsun. Bir gün biri doğru geliyor, ertesi gün diğeri. Arkadaşlarına soruyorsun, her biri farklı bir şey söylüyor. Gece yatağa girdiğinde artı ve eksi listeleri zihninde dönmeye devam ediyor. Sonunda karar vermemek de bir karara dönüşüyor ve içinde bir yorgunluk birikiyor.

Karar verememek, çoğu zaman bilgi eksikliğinden değil, zihinsel gürültünün fazlalığından kaynaklanır. Bu yazıda o gürültünün nereden geldiğine ve onu azaltmanın yollarına birlikte bakalım.

Karar verememek, dışarıdan bakıldığında kararsızlık ya da irade eksikliği gibi görünebilir. Oysa çoğu zaman tam tersidir: Çok düşünen, olasılıkları dikkatle tartan, kimseyi kırmak istemeyen ve hata yapmaktan korkan insanlar bu döngüye daha sık takılır. Yani sorun yetersizlik değil, fazlalıktır; fazla düşünce, fazla ses, fazla sorumluluk. İyi haber şu ki bu fazlalık azaltılabilir.

Zihinsel gürültü nedir?

Zihinsel gürültü, bir karar anında zihnini dolduran seslerin toplamıdır: başkalarının beklentileri, geçmişte yaşadığın hayal kırıklıkları, “ya yanlış seçersem” korkusu, toplumun “olması gerekenler” listesi, ailenden duyduğun cümleler…

Bu seslerin her biri bir şey söyler ve çoğu zaman birbiriyle çelişir. Sorun, bu kalabalığın içinde senin kendi sesinin kaybolmasıdır. Karar vermekte zorlandığında genellikle seçenekler arasında değil, bu sesler arasında sıkışmış olursun.

Karar verememenin kökleri

Bazı insanlar için karar vermek neden diğerlerinden daha zordur? Kök Aile bakış açısıyla baktığımızda, bu zorlanmanın çocuklukta öğrenilmiş bazı örüntülerle bağlantılı olabileceğini görürüz:

• Kararlarına güvenilmemesi: Çocukken seçimlerin sürekli sorgulandıysa ya da senin yerine karar verildiyse, kendi iç pusulana güvenmekte zorlanabilirsin.
• Hata yapmanın ağır bedeli: Hata yaptığında sert eleştirilerle karşılaştıysan, yanlış karar verme korkusu seni dondurabilir.
• Herkesi memnun etme ihtiyacı: Uzlaştırıcı rolü üstlendiysen, kimseyi kırmayacak “mükemmel” seçeneği aramak seni yorabilir.
• Mükemmeliyetçilik: Kahraman rolündeysen, hiçbir seçenek yeterince iyi görünmeyebilir.

Bunları fark etmek, karar verme zorluğunu bir kişilik kusuru olarak görmek yerine, anlaşılabilir bir örüntü olarak görmeni sağlar.

Gürültüyü azaltmanın yolları

Zihinsel gürültüyü tamamen susturmak mümkün olmayabilir; ama onu azaltmak ve kendi sesine yer açmak mümkündür. Deneyebileceğin bazı yollar:

• Yaz: Zihnindeki tüm düşünceleri, sansürlemeden kâğıda dök. Gürültü, kâğıt üzerinde daha sessizdir.
• Sesleri ayırt et: Yazdıklarının yanına “Bu kimin sesi?” diye not düş: annem, babam, toplum, korkum, ben.
• Bilgi akışını sınırla: Bir süre başkalarına danışmayı bırak. Her yeni görüş, gürültüye bir ses daha ekler.
• Süre belirle: Kararın için kendine belirli bir süre ver; sonsuz düşünme döngüsünden çık.
• Hayal et: Her seçeneği bir haftalığına seçmiş gibi yaşadığını hayal et. Hangisinde daha hafif hissediyorsun?

Bedenin de söz hakkı var

Kararlarımızı genellikle zihnimizle vermeye çalışırız. Oysa beden, zihnin göremediği bazı şeyleri hisseder. Bir seçeneği düşündüğünde göğsünün açıldığını, diğerini düşündüğünde midenin düğümlendiğini fark edebilirsin.

Bunu denemek için sessiz bir yere otur, birkaç derin nefes al ve seçeneklerden birini zihninde canlandır. Bedeninde neler oluyor? Omuzların gevşiyor mu, kasılıyor mu? Nefesin derinleşiyor mu, sıkışıyor mu? Sonra diğer seçenekle aynı şeyi yap. Bedenin verdiği tepkiler tek başına karar ölçütü olmasa da, değerli bir bilgi kaynağıdır.

Küçük kararlardan başlamak

Kendi kararlarına güven, bir kas gibi zamanla güçlenir. Büyük kararlarda zorlanıyorsan, küçük kararlarla pratik yapmaya başlayabilirsin: Akşam ne yiyeceğine, hangi filmi izleyeceğine, hafta sonunu nasıl geçireceğine başkasına sormadan karar ver. Ve verdiğin kararın arkasında durmayı dene.

Her küçük karar, içindeki sese “Seni duyuyorum ve sana güveniyorum” demenin bir yoludur. Zamanla bu ses daha net ve daha güçlü hâle gelebilir.

Bazen de karar verememenin ardında, aslında ne istediğini bildiğin hâlde bunu kabul etmenin zorluğu yatar. İçinden bir ses çoktan bir seçenek yapmıştır, ama bu seçeneğin sonuçlarıyla yüzleşmek, birilerini hayal kırıklığına uğratmak ya da bildik bir düzeni bırakmak korkutucudur. Böyle durumlarda kendine dürüstçe “Gerçekte neyi seçmekten korkuyorum?” diye sormak, düğümü çözmeye yardımcı olabilir.

Unutma ki çoğu kararın tek bir “doğru” cevabı yoktur. Her seçeneğin kazandırdıkları ve aldıkları vardır. Mükemmel kararı aramak yerine, o an elindeki bilgiyle ve kendi değerlerine uygun olarak verebileceğin en iyi kararı vermek, hem zihnini hem de bedenini rahatlatır. Bir karar verdikten sonra yolda düzeltme yapabileceğini bilmek de bu yükü hafifletir.

Birebir yaşam koçluğu çalışmasında, karar vermekte zorlandığın konuyu birlikte ele alır, zihnindeki sesleri ayırt eder ve gerekirse bu seslerin Kök Aile içindeki köklerine bakarız. Amaç senin yerine karar vermek değil, kendi kararını verebileceğin sakin bir iç alan oluşturmana eşlik etmektir.

Kendine sor

• Şu an karar vermekte zorlandığın konu ne?
• Bu konuda zihninde kimlerin sesleri konuşuyor?
• Yanlış karar verirsen olabilecek en kötü şey ne, ve bununla baş edebilir misin?
• Kimseyi düşünmek zorunda olmasaydın, hangi seçeneği seçerdin?

Zihinsel gürültünü birlikte azaltmak ve kendi sesini daha net duymak istersen, bir ön görüşme ayarlayabiliriz. Bana WhatsApp üzerinden yazman yeterli.

Bu yazı kişisel gelişim ve kişisel farkındalık amaçlıdır; herhangi bir sağlık hizmetinin yerini tutmaz.